Thuế quan chọn lọc của Mỹ: Chiến lược mới với khoáng sản và chip AI

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang triển khai cách tiếp cận thuế quan mang tính chọn lọc đối với các lĩnh vực chiến lược, trong đó nổi bật là khoáng sản thiết yếu và chip AI hiệu năng cao. Việc tạm hoãn áp thuế với khoáng sản song song với áp thuế có mục tiêu lên bán dẫn cho thấy Mỹ đang ưu tiên kiểm soát chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc nước ngoài, thay vì sử dụng các biện pháp bảo hộ diện rộng, qua đó định hình lại triển vọng thị trường hàng hóa trong trung và dài hạn.

[Hữu ích cho nhà đầu tư]

> Mức ký quỹ giao dịch hàng hóa từ ngày 15/01/2026

> Các loại phí cần trả khi giao dịch hàng hóa

> Tại sao phải đáo hạn hợp đồng giao dịch hàng hóa phái sinh?

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Tư cho biết ông đã quyết định tạm thời không áp thuế ngay đối với đất hiếm, lithium và các khoáng sản quan trọng khác (bao gồm cả đồng), dù cuộc điều tra an ninh theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại đã kết luận Mỹ đang “quá phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài”. Thay vì kích hoạt thuế quan – vốn có thể gây cú sốc nguồn cung và đẩy chi phí sản xuất leo thang – Tổng thống Trump yêu cầu các cơ quan thương mại ưu tiên đàm phán với đối tác quốc tế nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định và an toàn hơn cho nền kinh tế Mỹ.

Động thái trì hoãn quyết định về thuế quan này có thể gây thêm bất ổn cho nền kinh tế Mỹ, đặc biệt là trong khi Tòa án Tối cao đang xem xét tính hợp pháp của thuế quan do ông Trump áp đặt . Tuy nhiên, việc thừa nhận rằng đất nước còn lâu mới tự túc được nhu cầu về khoáng sản thiết yếu có thể gây bất mãn cho ngành khai thác mỏ trong nước.

Dù vậy, chính quyền Trump không loại trừ khả năng sử dụng các công cụ bảo hộ trong tương lai. Trong chỉ đạo chính thức, Tổng thống Mỹ nhấn mạnh các cuộc đàm phán cần xem xét cơ chế “giá nhập khẩu tối thiểu” đối với khoáng sản chiến lược nếu không đạt được thỏa thuận phù hợp. Cách tiếp cận này cho thấy Mỹ đang hướng tới việc nâng mặt bằng giá dài hạn và hạn chế nguồn cung được định giá thấp một cách chiến lược, thay vì tạo ra các cú sốc thuế đột ngột lên thị trường.

Song song với chính sách khoáng sản, việc áp thuế 25% đối với một số chip AI cao cấp như Nvidia H200 hay AMD MI325X đã làm rõ hơn triết lý điều hành của ông Trump. Không giống khoáng sản – lĩnh vực mà Mỹ khó có thể tự chủ trong ngắn hạn – ngành bán dẫn được xem là mảng có khả năng dịch chuyển sản xuất về trong nước nếu được tạo đủ động lực chính sách. Thuế quan lần này được thiết kế có chọn lọc, loại trừ chip nhập khẩu phục vụ trung tâm dữ liệu tại Mỹ, startup và các ứng dụng dân sự không trọng yếu, nhằm tránh làm gián đoạn quá trình phát triển AI trong nước.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa khoáng sản và chip AI phản ánh một thực tế quan trọng: Mỹ chấp nhận mức độ phụ thuộc nhất định trong ngắn hạn đối với nguyên liệu thô, nhưng không muốn duy trì sự lệ thuộc dài hạn vào công nghệ lõi và khâu sản xuất có giá trị gia tăng cao. Điều này lý giải vì sao Washington tạm thời mềm mỏng hơn với khoáng sản, nhưng lại cứng rắn hơn với bán dẫn – lĩnh vực gắn chặt với an ninh kinh tế và quốc phòng.

Từ góc độ thị trường hàng hóa, chuỗi quyết sách này đang làm thay đổi cách nhà đầu tư định giá rủi ro. Việc hoãn áp thuế khoáng sản giúp thị trường tránh được cú sốc giá trong ngắn hạn, song không đồng nghĩa rủi ro đã biến mất. Ngược lại, khả năng áp dụng cơ chế giá sàn nhập khẩu và các biện pháp bảo hộ có điều kiện khiến mặt bằng giá trung và dài hạn của nhóm khoáng sản chiến lược trở nên vững hơn, khi “phí rủi ro chính sách” dần được phản ánh vào giá.

Uranium nổi lên như một trường hợp đặc biệt trong bức tranh này. Nhu cầu nhiên liệu hạt nhân đang gia tăng để phục vụ điện hạt nhân và các trung tâm dữ liệu AI, trong khi Mỹ vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung nhập khẩu. Bất kỳ thay đổi nào trong chính sách thương mại hoặc cấu trúc chuỗi cung ứng đều có thể khiến giá uranium phản ứng mạnh hơn so với các kim loại khác, nhất là khi nguồn cung thay thế khó mở rộng trong ngắn hạn.

Đối với các kim loại công nghiệp như đồng, nhôm hay nickel, tác động mang tính gián tiếp nhưng không kém phần quan trọng. Việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn và khoáng sản chiến lược có thể làm gia tăng chi phí đầu vào cho ngành công nghiệp công nghệ cao, qua đó hỗ trợ mặt bằng giá kim loại trong trung hạn.

Citi Group mới đây cũng nêu ra rủi ro từ thuế quan theo Mục 232 của Mỹ đối với khoáng sản quan trọng. Trong kịch bản thuế cao, kim loại có thể ồ ạt chảy vào Mỹ, làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm nguồn cung toàn cầu và đẩy giá tăng vọt. Nhưng khi chính sách thuế được làm rõ, lượng kim loại này có thể quay trở lại thị trường quốc tế, tạo áp lực giảm giá đáng kể.

Trong khi đó, vàng và bạc – dù không thuộc nhóm khoáng sản chiến lược – vẫn được hưởng lợi từ môi trường chính sách đầy bất định. Những rủi ro xoay quanh đàm phán thương mại, khả năng áp dụng các biện pháp bảo hộ trong tương lai và yếu tố pháp lý liên quan đến thuế quan tiếp tục củng cố vai trò trú ẩn của vàng, đồng thời hỗ trợ bạc nhờ đặc tính vừa là kim loại quý vừa là kim loại công nghiệp.

Nhìn tổng thể, chuỗi quyết sách mới của chính quyền Trump cho thấy Mỹ đang bước vào giai đoạn điều tiết chiến lược tinh vi hơn, kết hợp giữa đàm phán, thuế quan chọn lọc và các cơ chế định giá có điều kiện. Điều này không chỉ định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu, mà còn tạo ra một môi trường định giá mới cho hàng hóa, nơi rủi ro chính sách trở thành yếu tố hỗ trợ mặt bằng giá trong trung và dài hạn, đặc biệt đối với các khoáng sản và kim loại mang tính chiến lược cao. Tuy nhiên, mức độ tác động cuối cùng vẫn sẽ phụ thuộc vào kết quả đàm phán thương mại và cách các biện pháp này được triển khai trên thực tế.

Xem thêm các thông tin hỗ trợ giao dịch tại chuyên mục: Tin tức thị trường và Phân tích đầu tư